Advice
Nói thật là tốt, nhưng đôi khi cần biết che đậy sự thật một cách thông minh

POSTED ON: June 15th, 2019 1:05 AM by


Một số người nghĩ cuộc sống cần phải được minh bạch như một quyển sách đang mở sẵn, không giấu diếm hay che đậy gì. Tôi không nghĩ như vậy, Shakespear cũng thế, và ông còn để lại nhiều bài học đối nhân xử thế cho người đời dù chưa bao giờ qua một trường lớp nào.

Hãy xem bài thứ 138 trong chùm thơ Sonnet của đại thi hào này:

Khi người yêu tôi thề rằng mình đang nói thật,

Tôi tin rằng đó là thật dù tôi biết rõ là ngược lại…

Ta bắt gặp ngay sự phức tạp vô cùng của suy nghĩ và tâm lý loài người trong những câu chữ tưởng chừng rất đơn giản. “Tôi tin rằng đó là thật dù rõ là ngược lại”: tại sao chúng ta lại sẵn sàng đặt niềm tin vào những thứ vô lý như vậy.

Tại sao Shakespear vẫn tin người yêu mình dù ông biết rõ mình đang bị lừa dối? Đó là vì:

Để em vẫn nghĩ tôi còn trẻ người non dạ,

Vẫn bập bõm trước sự lừa lọc của thế gian.

Ông muốn người yêu mình nghĩ, hay ít nhất là thầm nghĩ, rằng ông không phải là người từng trải, ông không biết gì về những lừa lọc trong tình yêu và vì thế không mảy may nghi ngờ gì mình. Nhưng ông biết là người yêu mình hiểu rõ là ông biết mình bị lừa.

Vẫn biết tôi không thể làm em thuyết phục,

Vì tôi biết em hiểu quá khứ của tôi,

Tôi vẫn trân trọng những cố gắng của em

Hai chúng ta cùng diễn chung vở kịch.

Cả hai cùng diễn ư? Dối trá, thoái thác, giả dối! Ai mà sống được trong một môi trường như vậy? Một nơi mà lời nói thì sai lệch, sự thật lại không được nói ra mà hai bên vẫn ngầm hiểu? Đám cưới giả, thề thốt giả, lừa dối! Tại sao? Shakespear cũng tự hỏi:

 Vì cớ nào lại nói em không đứng đắn?

 Tại sao tôi không thể tỏ ra ngây ngô?

Câu trả lời của Shakespear vô cùng tinh tế và sâu sắc:

 Ôi, chút tin tưởng là điều đẹp nhất của tình ái,

 Và tình trường đã qua thì không cần bận tâm.

Nhưng tin tưởng “một chút” thì có đủ để ta bên nhau? Chút tin tưởng này chẳng phải quá ít so với sự tin tưởng lẫn nhau, mà “những người trẻ người non dạ trước những cạm bẫy của cuộc đời” cần phải có hay sao?

Không hẳn, ngược lại theo Shakespear thì tình yêu bền vững là tình yêu lợi dụng được những bản năng thầm kín của con người. Ông kết bài với một lối chơi chữ tài tình, nếu không muốn nói là mẫu mực, bằng chữ “lừa dối”:

 Vậy nên tôi và em cùng lừa dối nhau,

 Cùng vui đùa trong sự giả dối của nhau.

Bài thơ đã đề cập đến phạm trù đạo đức về tính thành thực của con người. Nhà triết học lỗi lạc Kant cho rằng chúng ta không nên nói dối trong bất kỳ hoàn cảnh nào, nhưng Shakespear – với bài thơ này – đã chứng tỏ mình là một nhà tâm lý học và triết học còn giỏi hơn Kant. Chúng ta đôi khi cũng cần phải bay bổng trong trí tưởng tượng của mình. Chúng ta không thể lúc nào cũng hoàn toàn sống ở thực tại.

Kìm nén một ý tưởng nào đó đôi khi rất cần thiết, không chỉ vì những ý tưởng lóe lên trong bạn thường chưa được suy xét kỹ. Sự thẳng thắn có thể đem đến nhiều thảm họa. Khi tôi cãi nhau với vợ, trước đây chỉ một hai câu là đã loạn hết cả lên:

 Vợ: anh chả bao giờ có chính kiến gì cả.

 Tôi: nói ra chỉ khiến mọi việc tệ hơn thôi.

 Vợ: anh lúc nào chả nói vậy.

 Tôi: vì thực tế là vậy mà.

Một cách tự nhiên, tôi luôn nghĩ là mình đúng, cả trong thâm tâm, dù sau đó thì khác. Khi tôi phá lệ và nói mà không suy nghĩ khi cãi nhau, tôi luôn làm tình hình còn tệ hơn với những câu chữ kinh khủng của mình, ngay cả và đặc biệt là những khi tôi muốn chứng tỏ mình đúng. Dần dần, cách suy nghĩ trước khi nói giúp ích hơn, và chúng tôi còn quên luôn cả việc mình đang cãi nhau về việc gì. Nhưng còn những từ hay câu không thể nào quên hay tha thứ được thì sao?

Thực tế, trong y học, việc che đậy sự thật hay đôi khi nói giảm nói tránh thường là cần thiết (hoặc để phù hợp với đạo đức). Việc thông báo thẳng thừng kết quả có thể rất nhẫn tâm và làm tổn thương người bệnh.

Nói dối hiển nhiên không nên trở thành một thói quen trừ những trường hợp thật đặc biệt, nhưng chúng ta nên học cách che đậy sự thật một cách thật khôn ngoan. Đây là điều kiện tiên quyết của một tình yêu (nếu bền vững) và trong đời sống. Việc gì cũng nói thẳng ra, theo Voltaire, là cách nhanh nhất để trở thành một người nhàm chán; khiến bạn dễ bị ghen ghét, và bạn đáng bị thế. Sông có khúc người có lúc, và sẽ có lúc không cần phải nói thật đâu.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.