Ăn cơm tù giờ đây không còn là điều “bất khả thi”

POSTED ON: April 30th, 2019 7:09 PM by


Vô tội nhưng lại có thể dùng bữa trong tù giờ đây không còn là bất khả thi nữa. Xu hướng cơm tù đúng nghĩa hiện nay đang thống trị ngành ẩm thực tại Anh, Ý và vùng Champagne-Ardenne, Pháp.

Để dùng bữa tại nhà hàng trong tù Clairvaux, thực khách phải để lại chứng minh thư ở lối vào. Sau đó, họ sẽ được dẫn đi thăm quan từ khu vực tu viện cổ cho tới khu vực nhà tù xưa, ngang qua các tháp canh của trại giam hiện tại, trước khi ngồi vào bàn ăn ở một nơi đã từng là nhà ăn tập thể cho các quản giáo.

Tu viện Clairvaux, nay đã trở thành Nhà tù Clairvaux, là một chốn kỳ lạ. Nằm dưới thẩm quyền quản lý của Bộ Tư pháp, đây là một trong những nhà tù “danh giá” nhất của Cục Quản lý Phạm nhân Pháp. Bất cứ giám thị nào cũng đều mong ước được “hoàn thiện” sự nghiệp của mình tại khu trại giam lọt thỏm giữa những tàn tích của rừng cổ xứ Gaule này. Dáng vẻ của nó không mấy thay đổi kể từ lúc được các thầy tu đầu tiên dựng lên và cư ngụ tại đó dưới sự quản lý của Thánh Bernard vùng Clairvaux, vị tu sĩ sáng lập ra Dòng Xitô.

Nhà tù Clairvaux hiện đại cũng là nơi từng giam giữ những tên tội phạm khét tiếng nhất. Trong số đó có Fofana, trùm một băng nhóm giang hồ giết người man rợ; Carlos, tay khủng bố đã từng gieo rắc kinh hoàng cho nước Pháp; Guy George, kẻ sát hại hàng loạt các phụ nữ lớn tuổi. Tất cả bọn chúng nếu không phải là phạm nhân thường trú thì cũng từng ở đây vào một thời điểm nhất định.

Trong số khoảng 200 phạm nhân, đa số đều lĩnh án tù dài hạn. Đối với các cán bộ cao cấp của Cục Quản lý Phạm nhân, việc quản lý Clairvaux được ví như quản lý Đại học Bách khoa Paris danh tiếng. Nhưng đối với các quản giáo, sự thật không đơn giản như vậy. Kể từ vụ bắt cóc và sát hại con tin của hai tên tội phạm khét tiếng Bontemps và Buffet năm 1971, Clairvaux liên tục gặp “vận hạn”: vụ vượt ngục năm 1992, vụ nổi loạn năm 2003 và vụ bắt cóc con tin năm 2010. Từ đó tới nay, các quản giáo luôn trong trạng thái cảnh giác cao độ. Cuộc sống của họ tại Clairvaux không hề đơn giản.

Với một viên chức cấp cao, điều hành nhà tù Clairvaux giống hệt điều hành trường Đại học Bách khoa.

NHÌN TỪ TRONG “LỒNG GÀ”

Ấn tượng ban đầu cho bất kỳ ai tới Clairvaux sẽ là bức tường bao quanh. Thật sự rất cao. Nó vây quanh khu các tòa nhà, một phần trong số đó đã được Bộ Tư pháp nhượng lại cho Bộ Văn hóa, do trước khi biến thành “tù viện” thì Clairvaux đã từng là một tu viện. Một số tòa nhà có lịch sử từ thời Trung Cổ. Tu viện đã mất đi thánh đường chính trong thời kỳ hỗn loạn của Cách mạng Tư sản Pháp năm 1789 (hay đúng hơn là bị xẻ từng viên đá mang đi bán rẻ).

Trong số những công trình còn sót lại, khu nhà ở của các thầy tu cần vụ là một ví dụ điển hình về kiến trúc tu viện tuyệt đẹp với ba tầng lầu, xứng đáng được ghi danh trong các sách du lịch nếu như nó không nằm cạnh khu nhà ngục hiện tại. Vào thế kỷ XVIII, các thầy tu rất giàu có, họ đã cho phá đi một phần lớn công trình kiến trúc kiểu Gothic khắc khổ này để bố trí lại tu viện một cách tiện nghi dễ chịu hơn.

Hiện tại, nhà ăn tập thể của họ, vốn là một phòng ăn xa hoa xây từ năm 1740, đang được phục chế. Năm 1808, Na poléon thiết lập chế độ Nhà tù hiện đại. Các hình thức tra tấn nhường chỗ cho các hình thức giam cầm. Dưới chế độ phong kiến Pháp cũ, người ta không giam tội phạm, vì vậy không có nhà tù. Nhưng cuộc Cách mạng Tư sản Pháp đã quét sạch giới tăng lữ khỏi các tu viện. Khắp nơi trên đất Pháp, từ tu viện Saint-Michel cho tới tu viện Fontevraud, dĩ nhiên là cả tu viện Clairvaux, tất cả đều có lúc bị trưng dụng làm trại giam. Đã có lúc người ta “nhồi” đến 30 phạm nhân vào một buồng giam chỉ 30m2.

Trong cuốn tiểu thuyết ngắn mang tên Claude Gueux, lấy bối cảnh tại Clairvaux, đại văn hào Victor Hugo đã lên tiếng báo động về điều kiện giam cầm kinh khủng mà các phạm nhân phải chịu đựng. Dù vậy, ông vẫn chưa nói đến các “lồng gà” được dùng để thay thế xà lim. Đó là một loại lồng thép rất nhỏ mà tù nhân bên trong không thể đứng thẳng hay duỗi tay.

Vào thế kỷ XIX, những lồng thép kiểu như vậy đã đầy đọa Auguste Blanqui và Pierre Kropotkine; và sau đó, vào thế kỷ XX, là Charles Maurras, kẻ tòng phạm với tay phát-xít Đức Lucien Rebatet, các chỉ huy của OAS (tổ chức vũ trang tự phát bí mật Pháp chống lại độc lập của thuộc địa Algeria); và cả Guy Môquet, biểu tượng của phong trào Phản kháng Phát-xít, trước khi ông bị xử bắn tại Châteaubriant, vùng Bretagne. “Lồng gà” chỉ được xóa bỏ sau vụ bắt cóc đẫm máu của Bontemps và Buffet. Nhưng riêng việc nhìn thấy chúng thôi cũng đủ khiến thực khách ăn mất ngon.

MỘT KHÔNG GIAN KHÔNG THỂ NÀO U ÁM HƠN

Tới đây thì cũng đã đến lúc dùng bữa. Mở nhà hàng là nguyện vọng của cán bộ nhà tù ngay sau vụ hai kẻ bắt cóc cắt cổ dã man một nữ y tá vào năm 1971. Các quản giáo mong muốn có một nơi để giảm áp lực, và đó cũng là điều dễ hiểu. Nơi đây là không gian riêng của họ cho đến năm 2011, nhưng sau đó họ vẫn tiếp tục tới ăn tại nhà hàng mới. Không gian nhà hàng hiện tại nằm trong khu lò bánh mì mà các tu sĩ xây lên vào thế kỷ XVIII, về sau chuyển thành khu giặt giũ.

Để tô điểm cho không gian nhà tù, các quản giáo trồng thêm cọ và cỏ lau. Những cái cây giờ vẫn ở đó, soi bóng một cách tuyệt vọng trong những vũng nước của bồn giặt. Những ngọn cây chẳng bao giờ được đón ánh nắng mặt trời ấy khiến không khí bữa ăn chùng xuống một cách nặng nề. Cho dù đầu bếp địa phương đã rất cố gắng, nhưng chuyến du lịch ẩm thực đến Clairvaux sẽ còn khiến chúng ta “nặng lòng” trong một thời gian dài nữa… Các bữa ăn tại nhà hàng cơm tù Clairvaux có giá từ 20 euro đến 30 euro, dành cho nhóm du khách từ 20 người trở lên và phải đặt trước ít nhất 3 tuần.

Tại khách sạn Liberty, mọi người có thể ngủ và ăn giữa những bức tường gạch và chấn song sắt.

VÀ TRÊN THẾ GIỚI RỘNG LỚN NÀY…

Đã từng có một quán tên là Café du bagne – Quán cà phê Nhà ngục ở khu đồi Montmarte vào những năm 1880. Các bồi bàn ở đó mặc trang phục của cai ngục. Đến đầu thế kỷ XX, trong chuỗi các nhà hàng Beefsteak Dugeons tại New York, chẳng hạn như quán Healy’s, nằm ở góc phố thứ 66 và đại lộ Columbus, các thực khách đeo tạp dề trắng và ăn thịt bò bằng tay.

Trong những năm 1920, trên đại lộ Sunset tại Los Angeles, nhà hàng 6th Street Jail mở cửa và là một trong những nhà hàng “theo phong cách riêng”. Phong trào này nhanh chóng lan rộng, chủ yếu ở châu Á, cho tới khi xảy ra một vụ bê bối vào năm 2000 của chủ quán The Jail tại Đài Bắc. Người này đã có một ý tưởng lố bịch: sử dụng ảnh các nạn nhân trong các trại tập trung của Đức Quốc Xã làm vật trang trí.

Một nơi đáng lưu tâm khác là khách sạn Liberty, mới khánh thành trong nhà tù cũ trên phố Charles tại Boston. Ở đây, khách có thể ăn ngủ trong xà lim nhà tù với tường và song sắt được giữ nguyên từ thời trước. Ngoài ra còn có các trại giam và nhà tù thật sự, nơi các phạm nhân cải tạo bằng cách đem tài năng nấu ăn phục vụ cho người ngoài. Điều kiện vào cửa khá nghiêm ngặt, nhưng vào đó, người ta có cơ hội chạm mặt những tội phạm thực sự.

Tại Ý, quán cơm của nhà tù Volterra được canh giữ bởi lực lượng bảo vệ có vũ khí. Đảm bảo lạnh sống lưng. Tại Anh, The Clink là một hiệp hội từ thiện điều hành một chuỗi nhà hàng trong các nhà giam của Cardiff, Highdown và Brixton. Những năm 1960, Brixton đã có “vinh dự” được đón Mick Jagger vì tội tàng trữ ma tuý. Đây là nhà hàng cơm tù thứ ba mở ra tại Anh. Khách muốn đặt bàn tại đây phải tuân theo trình lý lịch tư pháp. Thực phẩm theo mùa, thực đơn giá 21 bảng.

Được đăng lại với sự cho phép của Citizen K Việt Nam