Explore / Travel
Thành phố nơi mọi người luôn hành xử lịch sự và “ai tức giận sẽ thua”

POSTED ON: January 12th, 2018


Có hai điều chẳng đem lại lợi lộc gì cho bạn khi ở thành phố Mexico, một là bạn buồn phiền một cách lộ liễu và hai là bạn thẳng thắn một cách quá đà.

Lần đầu tiên tôi bắt gặp một người bộc phát sự tức giận của mình trước mặt người khác ở thành phố Mexico là khi tôi đã sống ở đây được khoảng 6 tháng. Và anh ta cũng không phải là người Mexico nữa.

Đó là một buổi chiều tan tầm, quán cà phê tôi dừng chân đông nghẹt, hàng dài những người đang đợi phục vụ. Thình lình, một người đàn ông lớn tiếng với cậu thu ngân: “Cậu muốn ăn cướp tiền của tôi!” bằng tiếng Tây Ban Nha không pha lẫn một chút giọng Mexico nào.

Gã nhìn khắp quán và lớn tiếng cho biết đã đưa 500 peso cho cậu thu ngân, nhưng cậu ta chỉ thối cho gã 200 peso. Cậu trai trẻ kia có vẻ xấu hổ, những người đang xếp hàng đợi thì cúi đầu nhìn xuống dưới chân hoặc làm bộ chú ý vào chiếc bánh pastry đang hiển trị trên màn hình gọi món.

“Thật không thể chấp nhận được!” – giờ thì người đàn ông hét lớn, sự tức giận của gã như nhắm vào tất cả mọi người đang có mặt tại quán cà phê này. “Đây là phạm tội!”

Không một ai đến giúp gã. Đơn giản vì ai nấy đều thất kinh khi gã to tiếng một cách quá khích như thế. Cuối cùng, cậu thu ngân quay người trở vào căn phòng phía sau. Người đàn ông tiếp tục la lối thêm vài phút rồi đùng đùng bước ra khỏi quán. Khi gã đã đi khỏi, cậu thu ngân mới quay trở lại, mỉm cười chào đón khách hàng tiếp theo và phục vụ như bình thường.

Tôi không rõ gã đàn ông kia là người nước nào nhưng chắc chắn không phải là người Mexico. Ở khắp nơi trên đất Mexico, bạn gần như không bắt gặp ai đó dễ dàng nóng giận chốn công cộng như thế, trừ khi người đó đã nốc tequila hơi quá đà.

Bởi vì ở Mexico, nếu bạn buồn bã một cách lộ liễu hay thẳng thắn một cách quá đáng thì đều chẳng có lợi lộc gì cả.

Ở Mexico, bạn hiếm khi bắt gặp người ta mất bình tĩnh. Ảnh: John Mitchell/Alamy

Từ khi còn nhỏ, người Mexico đã được dạy không được trở nên xúc động quá mức. Câu tục ngữ phổ biển ở Mexico là ‘El que se enoja pierde’, có nghĩa “Người nào tức giận, người đó thua”.

“Chúng tôi được dạy phải giữ bình tĩnh trong mọi tình huống có thể”, Eleazar Silvestre, một người vốn có gốc gác từ sa mạc phía bắc bang Sonora hiện đang sinh sống tại thành phố Mexico cho hay.

Và điều này càng phổ biến hơn ở vùng trung tâm đất nước Mexico, bao gồm cả thành phố Mexico – nơi được mệnh danh là một trong những thành phố hiện đại và đa chủng tộc bậc nhất Châu Mỹ Latinh.

“Bạn không được phép quá thẳng thắn ở đây, trong bất kì tình huống nào”, Silvestre nói.

Các chuẩn mực văn hoá ở thành phố Mexico đề cao phép lịch sự đến mức mà tôi chưa bao giờ thấy ở các thành phố khác có cùng quy mô. Với dân số 25 triệu người đang vật lộn tìm chỗ đứng ở thành phố này, mức độ mệt mỏi và căng thẳng phải nói là khủng khiếp. Nhưng ở đây, rối loạn diễn ra trong trật tự và mọi người thường trao đổi chuyện phiếm với nhau một cách lịch sự (bao gồm chào hỏi thường ngày và lúc chia tay, đặc biệt là giữa những người lạ mặt với nhau) và ai cũng có tính kiên nhẫn đáng nể.

Mexico là một trong những thành phố đông dân và hiện đại nhất khu vực Mỹ La-tinh

Ví dụ, khi bạn đang ở trong một quán ăn và cần người đối diện đưa giúp lọ muối, bạn sẽ nói “Chuyển giúp tôi hũ muối với ạ”. Còn ở thành phố Mexico, yêu cầu đơn giản ấy sẽ trở thành “Bạn vui lòng chuyển giúp tôi lọ muối với” và sau đó là “Bạn thật tử tế. Cảm ơn bạn rất nhiều.”.

Lối dùng ngôn ngữ trang trọng này có nguồn gốc từ chính người dân bản địa của quốc gia này (bao gồm cả người Aztec mà hậu duệ sau này là người Nahuas hiện đại), pha trộn với truyền thống lịch thiệp của người Tây Ban Nha khi Hernán Cortés và đội quân chinh phục của ông đến cướp bóc khắp khu vực năm 1519. Trong khi miền bắc ít bị ảnh hưởng của thời kỳ thực dân thì miền trung và miền nam Mexico bị ảnh hưởng nặng nề sau 300 năm bị Tây Ban Nha cai trị, sau đó là gần 100 năm áp bị bức dưới chế độ độc tài.

Bà Patricia Gallardo Arias, giáo sư ngành Nhân học tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (UNAM) giải thích: “Lối nói chuyện gián tiếp này liên quan mật thiết đến lí do thiếu tự tin. Trong trường hợp của Mexico, đó có thể là ảnh hưởng từ cuộc chinh phục và môi trường chính trị.”

“Ai nổi giận, người ấy thua” là câu tục ngữ quen thuộc ở Mexico

Ở một số nơi, không nhìn vào mắt người đối diện khi nói chuyện là dấu hiệu của sự tôn trọng, còn nếu nhìn quá lâu vào mắt ai, đặc biệt là giữa hai người đàn ông với nhau sẽ là biểu hiện của sự hiếu chiến, gây gổ.

Nhiều người dân ở Mexico City luôn né tránh các chủ đề liên quan đến sự đối xử tàn bạo của người dân bản địa trong lịch sử bởi đây là một chủ đề nhạy cảm. Ảnh hưởng của lịch sử vẫn còn tồn tại trong cấu trúc xã hội và lối nói chuyện gián tiếp của đất nước này. Hiểu theo một nghĩa nào đó, thì điều này là biểu hiện cho việc không có nhu cầu muốn làm phiền người khác, ở một quốc gia mà ai cũng mất lòng tin nghiêm trọng vào chính quyền. Sự lịch thiệp ở thành phố Mexico chính là thiết lập một ranh giới giữa bản thân và thế giới bên ngoài, cùng với một mong muốn chân thành không làm phiền đến bất cứ ai. Chẳng hạn như, nếu bạn từng hỏi đường ở thành phố Mexico thì chắc có lần nào đấy bạn thấy mình cứ đi vòng quanh mãi một con đường khi đi theo hướng dẫn của người đó bởi vì họ quá lịch sự và không muốn thể hiện sự thô lỗ để cho bạn hay là họ cũng chẳng biết chỉ đường cho bạn như thế nào.

Tương tự như vậy, khi ở trong xe taxi, nếu bạn lịch sự với người tài xế chỉ đơn giản bằng một vài câu chào hỏi thân thiện thì họ cũng sẽ chào đón bạn lịch thiệp như thế, thậm chí còn hào phóng giảm tiền xe nữa. Nhưng nếu bạn yêu cầu ai làm gì mà như ra lệnh, dù là với nhân viên quầy bar hay nhân viên giữ xe thì bạn cũng sẽ nhận lại chính những bất mãn ấy. Nếu khi chào hỏi bạn tỏ ra cao ngạo, hay sỗ sàng quát tháo, khiếm nhã hoặc ích kỷ, họ sẽ coi bạn chẳng khác gì người Tây Ban Nha đã xâm lược đất nước họ.

Nếu có cơ hội đến thành phố này du lịch, hãy hành xử một cách lịch sự, bạn sẽ được đón tiếp nồng nhiệt. Ảnh: Kari/Alamy

Không phải tất cả mọi người ở Mexico City đều ‘tử tế’. Nhưng với một thành phố nằm trong danh sách những thành phố đông dân nhất trên thế giới, cùng với rất nhiều vấn đề (từ tệ nạn xã hội đến khan hiếm nước, rồi tham nhũng và giao thông kém), nhiều du khách nhận thấy, ít nhất là ở đây, mọi người dành thời gian để nói chuyện lịch sự, dù có thể chỉ là những bình luận phiếm. Họ giúp giữ cho thành phố này có phần nhẹ nhõm. Và điều đó rất quan trọng, bởi bạn biết không, thành phố Mexico được xây dựng trên lòng của một hồ nước có từ thời cổ đại đã cạn nước, và cứ mỗi năm lại bị lún xuống 20 cm do nền đất yếu.

Lara cho hay: “Có lẽ “hỗn loạn một cách nề nếp” chính là từ miêu tả chính xác nhất thành phố Mexico. Ngược lại, nếu so với São Paulo hay Lima, sự nề nếp bất chấp mọi thứ này có lẽ là một điều bất ngờ.”

Trong gần hai năm tôi sống ở thành phố Mexico, tôi đã học được rằng duy trì phong thái ứng xử lịch sự tuyệt đối chính là một nghệ thuật. Mọi người đều phải hành xử theo nó thì mới có thể vượt qua những rắc rối điên khùng khi phải vật lộn trong một thành phố rộng lớn. Tôi chỉ là một trong số hàng triệu người ở đây. Và tôi chưa bao giờ bỏ lỡ một cơ hội nào để chúc một người lạ “một ngày tốt lành” hay cảm ơn chân thành ai đó đã giúp đỡ mình, ngay cả khi tôi trả tiền cho họ.

Trúc Ly